Bazı insanlar vardır; bir ülkenin tarihini sadece anlatmaz, o tarihin hafızası haline gelir. Onları dinlerken bir ders değil, bir medeniyet hikayesi dinlersiniz. İlber Ortaylı işte o insanlardan biridir.
Onun anlatımında tarih kuru bir bilgi değildi. Yaşayan, nefes alan, insanın zihninde kapılar açan büyük bir hikayeydi. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e, Balkanlar’dan Anadolu’ya uzanan uzun yolculuğu bize yeniden hatırlatırdı.
“Türkiye’de hepimiz bir ölçüde Balkanlıyız” derdi.
Bu cümle aslında bir coğrafya tarifinden çok daha fazlasıydı. Bir milletin kökenlerini, göçlerini, acılarını ve birikimini anlatan derin bir hatırlatmaydı. Çünkü Balkanlar sadece bir bölge değildi. Osmanlı’nın dünyaya açılan kapısıydı. Farklı kültürlerin buluştuğu, fikirlerin dolaştığı, medeniyetin şekillendiği büyük bir sahneydi.
İmparatorluk zor zamanlardan geçerken o topraklardan Anadolu’ya büyük bir insan akışı oldu. Evlerini, şehirlerini, çocukluklarını geride bırakan insanlar yeni bir hayat kurmak için bu ülkeye geldiler. Onlarla birlikte sadece bavullar değil, bir kültür ve tecrübe de geldi.
Cumhuriyet’i kuran kadroların büyük bir kısmı da işte bu tarihsel havzanın çocuklarıydı. Selanik’ten Manastır’a uzanan o coğrafya modern Türkiye’nin fikir dünyasını şekillendirdi. Mustafa Kemal de o toprakların yetiştirdiği büyük bir liderdi.
İlber Ortaylı bu gerçeği bize sabırla, bilgelikle ve büyük bir sevdayla anlattı.
Onu dinleyen herkes sadece tarih öğrenmedi. Geçmişe saygı duymayı, medeniyetin kıymetini bilmeyi ve bu ülkenin ne kadar derin bir birikime sahip olduğunu da öğrendi.
Bir millet bazen kitaplarla büyür. Bazen de bir insanın sesiyle.
İlber Ortaylı işte o seslerden biridir.
Bugün geriye baktığımızda, bize bıraktığı en büyük miras sadece kitapları ya da konferansları değildir. Asıl miras, tarih bilinci ve bu ülkeye duyduğu derin sevgidir.
Bu yüzden ona sadece bir tarihçi olarak değil, bu toprakların hafızasını taşıyan bir bilge olarak bakıyoruz.
Ve içimizden sessizce şu cümle geçiyor:
Teşekkür ederiz hocam.
Bize geçmişimizi hatırlattığınız için…
Bize bu ülkenin ne kadar büyük bir hikayeye sahip olduğunu gösterdiğiniz için…
Minnettarız.